نویسنده محیا احمدی – همسرکشی پدیده تازهای متعلق به دیروز و امروز نیست و همواره جوامع مختلف درگیر این اتفاق ناخوشایند و تلخ بوده و هستند. هرچند آمار رسمی و دقیقی از این موضوع منتشر نمیشود اما در سالهای اخیر با گسترش رسانهها و شبکههای اجتماعی و توسعه آگاهیهای جمعی و مطالبهگری حقوق فردی بویژه در بین زنان، این موضوع نمود بیشتری یافته و میطلبد که با توجه به افزایش آمار و پیامدهای شوم این پدیده، ابعاد مختلف این موضوع بررسی و سعی شود در جهت آگاه نمودن افراد برای پیشگیری از این واقعیت، گامهای موثرتری برداشت.
شایان ذکر است «همسرکشی» پدیدهای است که در سالهای اخیر به فراوانی در خصوص آن صحبت شده، اما لازم است از جنبههای مختلف حقوقی، جامعهشناسی، روانشناسی و… این موضوع بررسی جامع شود.
لذا در این مطلب با دید وسیعتری به این موضوع میپردازیم و سعی میکنیم جنبههایی از این پدیده شوم و پرتکرار به گواه آمار را بررسی کنیم: در نگاه کلی باید «خشونت بینهمسری» بررسی گردد؛ شاید عنوان این نوع خشونت کمی عجیب به نظر برسد اما به سادگی گویای خشونتی است که میان شرکای حاضر در یک زندگی مشترک رخ میدهد.
این شرکاء ممکن است همسرانی باشند که در یک ازدواج رسمی و قانونی به سر میبرند یا افرادی که در چنین قراردادی با عنوان ازدواج دایم نیستند اما در یک ارتباط عاطفی بوده و شریک زندگی یکدیگرند.
خشونت زوجینی عنوان دیگری است که برای این نوع خشونت به کار میرود؛ هنگامی که از خشونت زوجینی صحبت میکنیم فارغ از اینکه این خشونت چه تعاریف و ابعادی دارد، بیش از هر چیز یک نکته توجه ما را به خود جلب میکند و آن اینکه پیچیدگی روابط انسانی تا چه حد است که حتی در شخصیترین و عاطفیترین روابطمان نیز از خشونت در امان نیستیم؟
پاسخ به این پرسش پس از بررسی ابعاد مختلف خشونت، آسانتر به دست میآید اما نکته اصلی پاسخ دقیقاً در خود پرسش نهفته است، به گونهای که شخصیترین و عاطفیترین روابط ما یعنی قسمتی از مای واقعی در پشت صحنه زندگی اجتماعی و در بخشهایی از زندگی روزمره که ما ساعتهای خصوصیمان را در کنار هم میگذرانیم، محلی بالقوه برای بروز درگیری، عدم تفاهم و تضاد است که حاصل این امر بروز خشونت است.
واژه خشونت را شاید در زبان فارسی بیش از آن که به هر رفتار آسیبزایی نسبت دهیم، به خشم و درگیری جسمی نسبت دادهایم. البته این اتفاق فقط مختص زبان فارسی نیست و در همه زبانها و فرهنگها این نگاه غلط، ساری و جاری است.
خشونت برای عامه مردم رفتاری بسیار فراتر از آسیبهای کوچک ترجمه شده و همین دلیل اصلی آن است که برای مثال خشونت عاطفی، روانی و کلامی، کمتر در زمره خشونتهای آسیبزا قرار گرفته و بدانها پرداخته شده است.
اما خشونت زوجینی یا میانهمسری به طور کلی چیست؟ خشونت زوجینی خشونتی است که میان شرکای زندگی رخ میدهد. این خشونت میتواند، انواع زیر را شامل شود:
▫️روانی (آزار زبانی، توهین و تهدید)
▫️جسمی (ضربوشتم و زخم)
▫️اقتصادی (محروم کردن از منابع مالی و نگه داشتن طرف مقابل در وابستگی)
▫️انتحاری( اقداماتی که موجب قتل طرف مقابل میشود.)
ابعاد و چگونگی بحث خشونت زوجینی را میتوان بسیار وابسته به زمینه تاریخی و مذهبی یک جامعه دانست.
ادیان و مذاهب بسیاری زن را تحت قیمومت و مالکیت مردان میدانند؛ یعنی اینکه زنان قبل از ازدواج تحت کنترل پدران و بعد از ازدواج تحت مدیریت شوهران میباشند. به دلیل همین اعطای مالکیت غلط زنان به مردان است که خشونت زوجینی هنوز در بسیاری از نظامهای قانونی و حقوقی آنطور که باید به رسمیت شناخته نمیشود و زنان برای آنکه بتوانند از رابطهای خشن خارج شوند هزینههای زیادی میپردازند.
اگر این زنان در یک رابطه ازدواجی به سر ببرند، خشونت مرد نمیتواند دلیل آنچنان «موجهی» برای جدایی و وقوع طلاق باشد و این همان شرایطی است که متأسفانه در نظام حقوقی و قانونی کشور ایران با آن مواجه هستیم.
خشونت زوجینی میتواند زندگیهای شخصی و جمعی بسیاری را به خطر بیندازد، چرا که با خصوصیترین عرصههای سپهر زندگی افراد در ارتباط است. زوجهایی که دارای فرزند هستند و این خشونت را به فراوانی میان خود تجربه میکنند، تأثیرات عمیقی بر آموزش و رشد کودکان خود میگذارند؛ کودکانی که اگر مورد حمایت و پشتیبانی گروههای حامی قرار نگیرند، میتوانند خود به بازتولیدکنندگان خشونت بدل شوند.
از دیگر مواردی که باید در بررسی خشونت زوجینی به آن اشاره کرد این است که خشونت میتواند در تمامی زوجها، فارغ از اینکه در چه طبقه اجتماعی به سر میبرند، چه شرایط اقتصادی دارند و مشغول به انجام چه کاری در زندگیشان هستند، رخ دهد.
کلیشههایی که درباره خشونت زوجینی و به طور کلی خشونت خانگی وجود دارند، ذهن ما را به آن سو هدایت میکنند که خشونت را امری متعلق به گروههای به اصطلاح «عامی» جامعه بدانیم، در صورتی که فارغ از موقعیت تحصیلی، اجتماعی، شغلی و اقتصادی افراد، امکان وقوع خشونت در میان تمامی زوجها وجود دارد.
