عشایر استان کرمان ، در برزخ ماندن یا شهرنشینی

طبق برآوردهای انجام شده تا همین چندسال پیش جمعیت عشایری بین ۲۰ تا ۲۵ درصد جمعیت استان کرمان را شامل می شد اما آمار عشایر استان کرمان ، در برزخ امروز به چهار درصد تقلیل یافته و خود همین آمار یعنی هشدار.

کرمان همچنان دومین استان عشایرنشین کشور پس از استان فارس به شمار می‌رود؛ آیا این آمارها سخن نمی‌گویند یا مشکل در نوع نگاه به بودن یا نبودن عشایر است؟؛همان نگاهی که شاید در برهه هایی فلسفه وجودی این نوع سبک زندگی و فرهنگ را نفی کرد و تعریف ها از رفاه و آسایش را به گونه ای تنظیم کرد که شد این که اینک شده است.

اگر جامعه عشایری که شرایط زندگی در آن تابع وضعیت خاص خود است، در تامین بدیهیات و الزامات اولیه زندگی خود و دام هایشان به مشکل بخورند، دیگر نمی توان هم انتظار ادامه این نوع زندگی را داشت اما گویا داریم به همین سمت حرکت می کنیم زیرا نه تنها مشکلات این قشر از جامعه حل نمی شود و نشده، بلکه افق چندان روشنی هم شاید برای آن قابل مشاهده نباشد.

درواقع تهدیدهای خشکسالی، نداشتن زیرساخت های آب، راه و برق و قوانین یکجانشینی طی سال های اخیر سبب کاهش جمعیت عشایری در استان کرمان شده و این سبک زندگی را باوجود مزیت های بی‌شمار تولیدی و گردشگری آن، در خطر انقراض قرار داده است؛ بگذریم که برای پاسداشت این سبک زندگی، افزایش میل و رغبت برای ماندگاری آن و از این زاویه، صیانت از زندگی عشایری چکارها کرده ایم.

به گزارش ایرنا، نقش عشایر به عنوان قشری تاثیرگذار در برهه های مختلف تاریخی و عصر معاصر، در دوران انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی بر کسی پوشیده نیست؛ زندگی ساده و فرهنگ اصیل اسلامی- ایرانی و اصول اخلاقی از بارزترین ویژگی‌های عشایر کشور محسوب می شود.

زندگی عشایری علاوه بر یادآوری سبک زندگی پیشینیان، در واقع به عنوان یک قشر تولید کننده و حافظ محیط زیست و منابع طبیعی در چرخه طبیعت ضروری است؛ اکنون نیز حضور ۶۴ هزار نفری این قشر در قالب چهار درصد از کل جمعیت استان کرمان را نمی توان نادیده گرفت.

تولید ۳۰ درصد صنایع دستی و ۲۵ درصد گوشت قرمز از دیگر ضرورت‌های حضور مزیت بار عشایر در استان کرمان تلقی می شود، از آن گذشته عشایر با چرای مراتع در فصل رویش، جلو آتش سوزی های گسترده را در فصل های سرد و خشک سال می گیرند به گونه ای که می توان از این قشر به عنوان یک محیط بان واقعی یاد کرد.

کاهش جمعیت عشایر کرمان

براساس آمارها عشایر استان کرمان شامل ۳۱ ایل و ۵۸ طایفه مستقل هستند که به شیوه کوچ نشینی در قلمرویی به وسعت ۵۰ درصد مساحت استان فعالیت دارند و شهرستان های بافت، رابُر(زادگاه سردار شهید سلیمانی)، اُرزوییه، کهنوج، رودبارجنوب، قلعه گنج، منوجان، عنبرآباد، جیرفت، بم، سیرجان، شهربابک، بردسیر و بخش هایی از شهرستان های کرمان، راور و رفسنجان قلمروهای عشایر استان کرمان محسوب می شوند.

این روزها عمده مراکز جمعیتی به سمت شهرنشینی رفته اند و قوانین موجود، سختی های سبک زندگی، خشکسالی های متمادی، کمبود امکانات و زیرساخت ها سبب رنگ باختن زندگی عشایری در دیار پهناور کریمان شده است.

در حقیقت آسیب های جبران ناپذیری طی سالیان گذشته بر زندگی عشایری وارد شده و عمده آنان یا یکجانشین در روستاها یا حاشیه شهرها شده اند و از زندگی تولید کننده خود فاصله گرفته اند یا با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می کنند که در این زمینه با رفع مشکلات زیرساختی آنان همچون تامین آب، برق و راه و یافتن بازاری برای تولیداتشان می توان از انقراض این سبک زندگی جلوگیری کرد.

از آن گذشته زندگی عشایری برای عمده مردم همواره جذاب بوده و عده بسیاری علاقه مند به یک شب ماندن در سیاه چادرهای عشایری هستند که در این زمینه با فعال سازی گردشگری عشایر می‌توان جایگزینی برای بخشی از درآمدهای از دست رفته ناشی از خشکسالی عشایر یافت.

اما پاسخ این پرسش که علت کاهش آمار معنا دار جمعیت عشایر چیست را از خود عشایر می پرسیم و نمایندگان جامعه عشایری کرمان در ادامه گزارش از مشکلاتشان می گویند.

مشکلات آب، راه و دام عشایر رابر و بافت

روح الله شمس الدینی از عشایر شهرستان رابر و عضو شورای عشایری استان کرمان در این خصوص در گفت و گو با خبرنگار ایرنا عنوان کرد: عشایر شهرستان های بافت، رابر و ارزوییه بیشتر در بخش تامین خوراک دام، زیرساخت و جاده ها مشکل دارند.

وی ادامه داد: بنا شد دولت برای تامین برق عشایر پنل های خورشیدی را تهیه کند و به آنان بدهد اما فقط چهار تا پنج خانوار خاص در شهرستان رابر پنل های خورشیدی دریافت کردند و مابقی عشایر بدون برق مانده اند.

این عضو شورای عشایری استان کرمان اظهار داشت: دامپزشکی در فصل بیماری های دام در مناطقی عملیات واکسیناسیون را انجام می دهد اما بیماری های دامی همچنان ضرر بسیاری به عشایر وارد می کند.

وعده ای که عملی نشد

وی افزود: مدیران استان به مناطق عشایرنشین شهرستان رابر آمدند و قول دادند روی رودخانه هلیل رود در محدوده شهرستان رابر پلی احداث شود اما با وجود پیگیری ها ساخت آن به نتیجه نرسیده است.

شمس الدینی عنوان کرد: عشایر اکنون در زمان بارندگی ها مشکلات بسیاری دارند و در سال های قبل همراه با شدت بارندگی، مسیرهای ارتباطی عشایر هم قطع شد؛ آنان به مدت بیش از یک ماه تا ۴۰ روز هیچ گونه راه ارتباطی نداشتند، حتی هلال احمر با بالگرد آنان را امدادرسانی و حمایت می کرد.

وی ادامه داد: مسیولان اعلام کردند که این پروژه ردیف بودجه گرفته اما عملیاتی نشده است.

این عضو شورای عشایری افزود: آب آشامیدنی عشایر پیش از این به صورت رایگان تامین می شد اما پس از ادغام اداره آب و فاضلاب شهری و روستایی، اکنون تانکرهای آب از عشایر پول دریافت می کنند؛ آنها می گویند که کرایه حمل نمی گیریم اما بهای آب را باید بپردازید.

وی تصریح کرد: مناطق عشایرنشین جنوب غربی استان کرمان(شهرستان های بافت، رابر و ارزوییه) هیچ گونه لوله کشی آب ندارند و آبرسانی به آنان نیز به صورت سیار و تانکری است.

کوچ عشایر شرق و جنوب کرمان به علت نداشتن زیرساخت

احمد حبیب اللهی فرمانده گردان عشایری سپاه شهرستان بم و نماینده عشایر جنوب و شرق استان کرمان نیز به خبرنگار ایرنا گفت: بزرگترین مشکل عشایر در مجموعه استان کرمان بویژه مناطق شرقی و جنوبی آن خشکسالی است؛ درحالی که این مشکلات جبران نشده است.

وی بیان کرد: خشکسالی های پیاپی خسارت های بسیاری به عشایر وارد کرد؛ در زمان سردار معروفی فرمانده پیشین سپاه ثارالله استان کرمان طرح آبرسانی شهید سلیمانی آغاز شد که در این طرح مشکل آب بیشتر نقاط عشایری بویژه در مناطق منطقه عشایری باغ تک از توابع منطقه سیدی شهرستان بم را رفع کردیم.

نماینده عشایر جنوب و شرق استان کرمان افزود: جاده مشکل دیگر عشایر است که آسفالت سرد یک مسیر به طول ۱۷ کیلومتر در دامنه سیدی تا تقاطع روستاهای عشایر نشین ۱۶ سال زمان برد و فقط ۱۰ کیلومتر آن را را توانستند آسفالت کنند، درحالی که مابقی آن هنوز انجام نشده است.

وی تصریح کرد: برخی روستاهای عشایری از جمله میج و بُندر ۱۰ کیلومتر آسفالت شده و مابقی آن سنگلاخی است؛ دولت برای منطقه «پای‌کوه» قول داده که این مسیر را آسفالت کند لذا مشکلات عشایر نداشتن جاده مناسب دسترسی و همین امر باعث کوچ کردن عشایر این منطقه شده است.

نماینده عشایر جنوب و شرق استان کرمان افزود: مهاجرت عشایر به شهرها باعث مشکلاتی برای این قشر شده و آنان را تبدیل به ظرفشو، لباسشو و حاشیه نشین کرده است؛ در حالی که اگر جاده برای آنان احداث می شد می توانستند در مناطق عشایری خود بمانند زیرا عشایر فقط در ۳۰ کیلومتری کانون امکانات قرار داشتند.

حبیب اللهی خاطرنشان کرد: عشایر افزون بر هزاران دام در دامنه منطقه سیدی شهرستان بم دارند و از این راه امرار معاش می کنند؛ تولیدات آنان به تولید گوشت و فرآورده های لبنی کشور کمک می کند لذا داشتن جاده دسترسی مشکلات آنان را کاهش می دهد.

وی یادآور شد: طرح آبرسانی شهید سلیمانی سپاه با همکاری آبفا و بخشداری های تابعه، دولت و فرمانداری ها آغاز شده و در این زمینه فعالیت های جهادی انجام می شود که امیدواریم با اجرای کامل این طرح آب شرب به منازل روستایی و عشایر برسد.

نماینده عشایر جنوب و شرق استان کرمان گفت: برخی روستاها هدیه آب را دریافت کردند اما نداشتن چشمه سار و مسافت طولانی با آن به معضلی برای عشایر تبدیل شده و اگر لوله کشی در مسافت بیشتری انجام می شد به طور قطع روستاهای عشایری بیشتری آبرسانی می شدند.

وی اضافه کرد: بحث تهیه نهاده دامی باتوجه به اینکه حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی را داشتیم یکی از مطالبات عشایر است؛ قیمت جو برای عشایر طی سال های گذشته از سه هزار تومان به ۱۳ هزار تومان رسیده و عشایر چراگاه های خود را به علت خشکسالی از دست داده اند که قرار شد وام هایی به عشایر پرداخت شود اما کارت های حمایتی عشایر تاکنون مسکوت مانده است.

حبیب اللهی افزود: برخی از مدرسه های عشایر شرق و جنوب کرمان به صورت کانکسی است و در برخی مناطقی قرارگاه سازندگی مدارسی را برای عشایر تاسیس کرده اما وسایل گرمایشی و سرمایشی ندارد که بلا استفاده مانده در حال تخریب است.

هشدار برای احتمال منسوخ شدن زندگی عشایرینماینده مردم بافت، رابُر و اُرزوییه در مجلس شورای اسلامی نیز در این خصوص معتقد است که اگر عشایر حمایت نشوند و مشکلات آنان رفع نشود، به احتمال زیاد منسوخ شدن زندگی عشایری را در آینده شاهد خواهیم بود.

صمدالله محمدی با اشاره به کاهش تعداد عشایر شهرستان های بافت رابر و ارزوییه به عنوان قطب زندگی عشایری کشور طی سال های گذشته افزود: متاسفانه امروزه عشایر حمایت نمی شوند و در وضعیت خوبی قرار ندارند؛ گرچه اعتباراتی که قرار است به حوزه تامین نهاده های دامی اختصاص یابد، می تواند کمک کننده باشد.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس اظهارداشت: همواره دلگرم به عشایرمان بودیم و باتوجه به نوع زندگی این قشر مولد و نگهبان اراضی و جنگل ها، دولت می تواند برای حمایت از آنان امتیازاتی به این قشر بدهد که انگیزه ای برای مردم ایجاد شود تا به زندگی روستانشینی و عشایری گذشته خود برگردند.

نماینده مردم بافت، رابر و ارزوییه در مجلس شورای اسلامی گفت: متاسفانه اکنون به نحوی شده که افتخار برخی افراد این شده است که فرزندشان متولد تهران یا حتی خارج از کشور باشد و این امر نشان می دهد ما بد حرکت کرده ایم که اگر زمینه ای فراهم می کردیم و امتیازاتی می دادیم، امروز تعداد عشایر ما بیشتر بود.

سرنوشت هزار خانواده عشایر پارک ملی خبر/ وقتی چاه های عشایر پلمب شد

وی در ادامه با اشاره به برخی مشکلات عشایری حوزه استحفاضی خود به عنوان نمونه تصریح کرد: یکهزار خانواده عشایری در محدوده پارک ملی خبر(khabr) در شهرستان بافت زندگی می کردند که چرای دام و چشمه‌سارهایی داشتند اما دولت در سال های اخیر طرح اسکان عشایر را اجرا کرد و به این عشایر ۶۰ هکتار زمین و ۲۵ ثانیه آب داد و در عوض چرای دام منطقه سردسیر را از آنان گرفت.

به گفته محمدی، امروز تعداد این خانوارها افزایش یافته اما میزان آبدهی چاه های آنان کاهش یافته و برخی چاه ها نیز خشک شده است؛ زندگی عشایر در آنجا در واقع در حال رسیدن به فلاکت است.

وی همچنین با تاکید بر اینکه عشایر هیچ منبع درآمد پایدار و پشتیبانی ندارند، به مشکل عشایر منطقه دیگری در ارزوییه اشاره و بیان کرد: ۱۳ حلقه چاه در گذشته برای کشت علوفه و آبشخور دام به عشایر واگذار شده و خود دولت نیز برایشان چاه آب حفر کرده است؛ این درحالی است که همان روزها نیز کسی ایرادی به این کارها نگرفت اما امروز می گویند این چاه ها که خود دولت حفر کرده، مجوز ندارد.

محمدی ادامه داد: برخی چاه ها را پلمب کرده اند و علت آن را نیز نداشتن مجوز بهره برداری اعلام می کنند در حالی که دولت خود برای عشایر چاه حفر کرده؛ پس قانونی بوده است.